Denne teksten er skannet inn fra ”Drangedalssoga” (Olav Sannes: ”Drangedal med Tørdal”) side 365-368. Oktober 2001 / Arvid Aakre

ÅKRE I KROKEN

Åkre var ein øydegard, og 1610 skyldte «Agerø øde 4 merkr. smør». Det vil seie at det var 1/4 gard. Men 1664 fekk han ei skyld på 2 tn. 3 setting, og var då over 1/2 gard. Dei sådde 2 tn., avla 5 tn., fødde 0 hest, 4 kuer, 4 ungnaut og 12 småkretur. Det var: «Bundegods med bøxel. Indted Fischeri. Schauffuen er mesten udhuggen. Ingen leilighed til hornble. Indted Rødningsland.» Etter detta var det rart garden fekk ei so pass høg skyld. Der må nok ha vore rydningsland, for 1723 sådde dei 5 tn. og fødde 2 hestar, 9 kuer og 9 sauer. Der er då nevnt på at jorda er sand og myr, «slet til Auffling, men sollj og letvunden». Der var då skog til små granbjelkar og ei bekkekvenn til husbruk. Ein plass som betala i leige 3 mk. 1836 fekk garden ei skyld på omlag 10 daler. Omtrent det same 1866. Då var der på lag 80 mål dyrka, 10 mål dyrkande jord, og omlag 250 mål utslått. Dei trudde der av skogen kunde drivast årleg for 200 spd. Til 2 av partane var vassfall til kvenn og sag.

Jon Olson betala 1592 skatt til Akershus slott med 1 ort for Åkre gard. Seinare blei det vitna at Jon eigde og var odelsmann til garden. Han hadde sønene Olav og Anund og fleire døtrar. Sonen, Olav Jonson, eigde og dreiv heile garden frå 1612 til omlag 1633. Han hadde millom andre sonen Gunnar Olson, som med sine medarvingar eigde Åkre til 1654, då han med sonen Olav og versonen Olav Halvorson var «udi pesten hendøed». Gunnar hadde døtrane Kari og Sigrid Gunnarsdotter, som no var enke etter Olav Halvorson og sat igjen med 2 bon. Sigrid, som var fødd 1626, gifta seg igjen, 33 år gl., med Salve Olson og hadde med han ikkje mindre end 12 døtrar. Sigrid og Kari arva saman 4 ¼  skinn, og søskenbånet deira, Gro Knutsdotter, 4 ½, ialt 9 skinn som var tredjeparten av garden. Resten eigde Adeler. Gro's part i garden fekk Salve 1674, for han hadde gjeve henne ophald. Ho var krøpling og låg sjuk i 14 år. Men sin tredjepart i garden måtte Salve pantsette til Adeler for 15 rd., som han var blitt skuldig, og for innløysing av 4 kuer, som han hadde pantsett til Tor Sannes. Adeler kom til å eige heile garden 1685. Sigrid døde 1708 og Salve 1718. Den part av garden, som Salve hadde eigd, dreiv sonen, Henrik Anundson. Han var gift med dottera Sigrid, som etter Henriks død gifta seg igjen med Pål Haugland. Han dreiv so garden ei tid. Salves dotter, Gunhild, blei gift fyrst med Per og seinare med Gunleik Brøsjø. Ho hadde odel til farens 1/3 part i Åkre, og gjenom den kom ein del av Åkre til å ligge til Brøsjø. Ein del av garden hadde og i si tid hørt til Aasulf Eilevson Henneseid.

Med Salve og hans versøner bruka dei 9 skinn, kom 1686 Jens Auerson til garden og bruka resten. Han var gift med ein av Salves døtrar, Aase, som var fødd 1674 og døde 1729. Jens vitna 1703 at han i sin ungdom hadde tent på Gryting, men ein veit elles ikkje kor han var frå. 1692 var han med på ein deleforretning på Sannes, som han underskreiv med sitt bumerke X. På slutten bruka Jens heile Åkre, og 1711 betala han skoskatt for «Qvinde og 2 børn». Men han eigde ikkje Åkre. Dei hadde sønene Eilev og Olav. Den siste bruka øvre Vefall. 

Sonen, Eilev Jensson, fødd 1691, død 1763, kjøpte 1721 heile Åkre for 200 rd. Seinare gav han frå seg 9 skinn til Per Brøsjø for 40 rd., då han gjenom mor si, Gunnhild Salvesdotter, hadde odel. Resten hadde han sjølv. Han var gift med Liv Torsdotter. f. 1693, d. 1741. I skifte etter hennar blei buets 1 ½ tønne i Åkre verdsett for 150 rd. Dei fødde 2 hestar, 7 kuer, 3 kviger og 4 sauer. Husa var: «Et stuehus hvori et kammer og et kot, stabbur, ildhus, fæhus, stald og 2 løer». Alle var tekt med never og jord. Nettoen av buet var 150 rd., so dei hadde lita gjeld. Dei hadde: Jens som blei på Åkre, Tor, som kjøpte Nesland og flytta dit, Knut, Hans, Halvor, Olav og Sigrid, g. m. Tjostolf Torbjørnson Rød.

Jens Eilevson, f. 1721, d. 1794, g. 1749 m. Liv Aslaksdotter Heldal, f. 1733, d. 1785. Garden blei no delt millom Jens og broren Tor, som budde der ei tid føre han kjøpte Nesland. Det er truleg at det då blei bygd til to huslydar. Men Jens overtok heile garden då Tor flytta. Jens og Liv hadde Eilev, Aslak, Abraham og Kari, g. m. Per Olson Brøsjø. Jens hadde og ei tid 9 setting i Rød.

1784 overlot han garden for 800 rd. til sonen Eilev Jensson, f. 1756, d. 1806, g. 1776 med Aase Nilsdotter Brøsjø, f. 1758, d. 1834. Då dei gifta seg, budde dei på den eine og gamlingane på den andre Åkregarden. Seinare fekk Jens begge. Straks føre han døde i 1806 gjorde dei av, at dei to eldste sønene skulde ha kvar sin gard. Dei hadde sønene Jens, som fekk østre, Abraham, som fekk vestre garden, og Knut, som fekk eit skogstykke av Åkre, som seinare blei lagt til den part av Joklerød som han eigde. Knut kom til Fostveit. Dei hadde og dottera Torberg, g. m. Eilev Berulfson Heldal.

Som nevnt fekk Jens Eilevson den østre garden. Han var fødd 1776, d. 1845, g. 1807 m. Liv Jensdotter Joklerød, f. 1781, d. 1829. Dei hadde: Eilev, som kom til Mo i Gjerstad, Jens, som blei g. m. Liv Nilsdotter Brøsjø og kom dit, Nils, Knut, Aase Maria g. m. Jon Sandvik, og Liv. 

Det blei tredje sonen, Nils Jensson, f. 1815, d. 1859, som fekk garden. Han var gift med Gunnhild Aslaksdotter, frå Mo i Sannidal, f. 1823. Med hennar hadde han sønene: Jens, Jakob, Aslak, reiste til Amerika, og Eilev, kom til Joklerød, g. m. Sissel Elise Jensdotter Brøsjø, som døde 1921. Dei hadde døtrane: Liv, g. m. Nils Jensson Brøsjø, og Ingeborg. Gunnhild gifta seg igjen med Gunnar Olson Maabuholta, som kjøpte Rød og budde der. 

Eldste sonen, Jens Nilsson, fekk so garden. Han er f. 1847, g. 1869 m. Liv Jensdotter Brøsjø, f. 1850. Dei sit enno med garden og har bona: Nils, g. m. Kjersti Stenger, og Jens, g. m. Anne Nesland. Dei blei begge på garden, Gunnar og Aslak er i Amerika, Eilev, g. m. Lina Olsen og bur på Åkre, Liv i Amerika, Gunhild, g.m. Ole Bakke og bur i Nes på Romerike, Lisa, g. m. Erik Fosteraasen, Lovise, Marie, g. m. Niels Brøsjø, Ragna, g. m. Anton Haugen.

Den vestre garden fekk Abraham Eilevson, f. 1786 d. 1856, g. 1810 m. Kari Jensdotter Joklerød, f. 1783, d. 1868. Dei hadde: Eilev, Jens, Olav, g. m. Anne Knutsdotter Brøsjø og kom til Gumøy, Liv, g. m. Olav Hansson Heldal, Torberg, g. m. Jon N. Våje, Aase, g. m. Lars Markusson Naas og Anne Maria, g. m. Gunnar Jonson. Eit par år føre han døde, skjøta Abraham garden for 900 spd. til sonen, Eilev Abrahamson, f. 1811, d. 1893, g. 1841 m. Anne Dorte Knutsdotter Fostveit, f. 1816, d. 1863. Dei hadde døtrane Karen Jensine og Aslaug, g. m. Halvor Person, som lenge dreiv Brøsjø og seinare kom til Fosteråsen. Garden fekk Karen Jensine Eilevsdotter, f. 1844, d. 1886. g. 1867 m. Gunnar Gunnarson frå Lauvåsdalen, f. 1841, d. 1897. Dei hadde sønene: 1) Gunnar, f. 1868, d. 1922, g. m. Ida Olsdotter Sannes, f. 1874. Dei driv landhandel på Luggens og har bona Gudmund, g. m. Margit Erlingsdotter Våje, Johanne, g. m. Anton Heldal, Einar og Harald. 2) Abraham, f. 1879, g. m. Paula Johansen frå Fredrikshald, der han er lærar og ordførar, 3) Eilev, som reiste til Amerika og er gift der, 4) dottera Anne Dorte, g. m. Olav Herfos og bur på Grønland i Kroken. Gunnar Gunnarson gifta seg andre venda med Karen Maria Aasulfsdotter Fostveit og hadde med hennar fleire bon. Karen Maria gifta seg igjen med Gunnar Erikson Fosteraasen, og dei sit no med garden.